بازی های ایفای نقش و رشد خلاقیت کودکReviewed by مرکز مشاوره اکسیر on Nov 29Rating: 5.0بازی های ایفای نقش و رشد خلاقیت کودکخلاقیت کودک می‌تواند بسیار کارساز باشد. کودکان خلاق بهتر می‌توانند ارتباط برقرار کنند، استقلال و عزت نفس بالاتری دارند و در مجموع از رشد شناختی و عاطفی بهتری برخوردارند.خلاقیت از جمله مهارت‌های فکری و رفتاری است که در بسیاری از حیطه‌های زندگی کاربرد دارد. خلاقیت می‌تواند به افراد در حل مشکلات، برقراری و تداوم روابط و انجام تکالیف روزمره زندگی کمک شایانی کند

خلاقیت کودک

خلاقیت کودک می‌تواند بسیار کارساز باشد. کودکان خلاق بهتر می‌توانند ارتباط برقرار کنند، استقلال و عزت نفس بالاتری دارند و در مجموع از رشد شناختی و عاطفی بهتری برخوردارند.خلاقیت از جمله مهارت‌های فکری و رفتاری است که در بسیاری از حیطه‌های زندگی کاربرد دارد. خلاقیت می‌تواند به افراد در حل مشکلات، برقراری و تداوم روابط و انجام تکالیف روزمره زندگی کمک شایانی کند

خلاقیت چیست؟

خلاقیت یکی از تظاهرات مهم شناختی است و تاریخچه‌­ای طولانی در روانشناسی و تعلیم و تربیت دارد. تورنس  خلاقیت را به عنوان نوعی حل مسأله مد نظر قرار داده است. به نظر او تفکر خلاق عبارت است از فرآیند حس کردن مسائل یا کاستی­‌های موجود در اطلاعات، فرضیه­‌سازی درباره حل مسائل و رفع کاستی­‌ها، ارزیابی و آزمون فرضیه­‌ها، بازنگری و بازآزمایی آنها و سرانجام انتقال نتایج به دیگران. خلاقیت به عنوان توانایی ارائه راهکارها و راه حل‌های جدید و نوین برای حل مشکلات و رسیدن به اهداف به شمار می‌رود.

خلاقیت توانایی اندیشیدن درباره امور به راه‌های تازه و غیرمعمول و رسیدن به راه حل‌های منحصر به فرد برای مسائل است. بنابراین، یافتن راهکارهایی جدید برای سنجش و افزایش آن می‌­تواند حائز اهمیت باشد.


مقاله مرتبط: تقویت خلاقیت با بازی درمانی گروهی


آیا خلاقیت کودک را می‌شود افزایش داد؟

واضح است که خلاقیت یک ویژگی ثابت شخصیتی نیست که بی­‌هیچ تغییر و تحولی در وجود انسان نهفته باشد بلکه می­‌تواند تحت تأثیر عوامل یا موانعی تقویت یا تضعیف شود. تورنس معتقد است می­‌توان خلاقیت کودک را پرورش داد. تاکنون برای افزایش میزان خلاقیت روش­‌های متعددی مورد بررسی قرار گرفته است که در چند دسته مشخص شده­‌اند:

الف) روش­‌های آموزش و پرورش خلاقیت

ب) الگوهای تدریس خلاقانه

پ) شیوه­‌های فرزندپروری

ت) تمرین­‌هایی برای افزایش خلاقیت

ث) بازی­‌ها

بنابراین بازی نیز به عنوان یکی از شیوه­‌های پرورش خلاقیت کودک در نظر گرفته می­‌شود. بازی و خلاقیت هر دو نیازمند تصویرسازی، بینش، حل مسأله، تفکر واگرا (مهارت ارائه راهکارهای جدید برای حل مسائل) و توانایی تجربه هیجان و انتخاب کردن هستند. از جمله بازی­‌های مؤثر در افزایش خلاقیت کودک، بازی­‌های ایفای نقش است.


مقاله مرتبط: آموزش خلاقیت و افزایش خلاقیت در کودکان دبستانی

مقاله مرتبط: پرورش خلاقیت کودکان خردسال


معرفی راههای افزایش خلاقیت

«بازی ایفای نقش» راهکاری برای افزایش خلاقیت کودک

پژوهش‌­های مختلف، بیانگر اثربخشی این روش در تسهیل و افزایش خلاقیت کودک بوده­‌اند. برای مثال، باروی و لیری در پژوهش خود نشان دادند افرادی که از آنها خواسته شده است نقش یک فرد خلاق را بازی کنند، در مقایسه با افرادی که از آنها خواسته شده نقش یک فرد باهوش را بازی کنند، در آزمون تفکر واگرا (تفکر واگرا به معنی توانایی فکری ارائه راه حل‌های جدید برای حل مسائل است) نمره­‌های بالاتری به دست می­­‌آورند.

در این نوع بازی هر فرد نقشی را بر عهده می­‌گیرد (مثلاً من بابا هستم و تو مامان، من دزد هستم و تو پلیس…). در واقع در این نوع بازی­‌ها از فرد خواسته می­‌شود خود را در یک موقعیت خیالی تصور کرده و برای حل یک مسأله نقشی را ایفا کند. این امر که افراد خود را شخص دیگری تصور می­‌کنند به آنها اجازه می­‌دهد در مورد شیوه­‌های متفاوت انجام کارها کنکاش کرده و رفتارهای جدیدی را امتحان کنند که قبلاً تجربه نکرده­‌اند.

ایفای نقش دارای محاسن فراوانی است. از جمله اینکه فرد دیدگاه­‌های گوناگون را برای حل یک مسأله با به کارگیری زمینه ابتکاری در ارائه و طرح موضوع آن به دست می­‌آورد. در بازی­‌های ایفای نقش که معمولاً در گروه­‌های کوچک سه تا هشت نفری انجام می­‌گیرد، یک نفر نقش اصلی را ایفا کرده و مانند یک کارگردان به بازیکنان دیگر در مورد سناریو، صحنه و موقعیت­‌ها توضیح می­‌دهد.

افزون بر آن، باید نقش­‌های تازه­ای را که در طول ماجرا توسط خود او یا افراد دیگر ایجاد می­‌شود، بازی کند (مثلاً یک عابر پیاده). هر کدام از افراد نقشی را بر عهده می­‌گیرند و سپس آن نقش را در طول ماجراهایی هدایت می­‌کنند. داستان می­‌تواند در جریان بازی تغییر کند و از این رو غیرقابل پیش­‌بینی است. نقش اصلی، دنیای بازی را توصیف می­‌کند که بقیه افراد در آن هستند. در این نوع بازی در واقع نوعی داستان­‌سازی فی­‌البداهه وجود دارد و برخی آن را نوعی خیال مشترک در نظر می­‌گیرند که تصورات افراد در آن درگیر است.

برنامه آموزش خلاقیت کودک

به طور کلی مؤثرترین برنامه­‌های آموزش خلاقیت کودک برنامه­‌هایی بوده­‌اند که بر ایجاد مهارت­‌های تصویرپردازی تمرکز دارند. در بازی­‌های ایفای نقش نیز ظرفیت خلاق افراد با استفاده از تصویرپردازی افزایش می­‌یابد. در واقع بازی­‌های ایفای نقش فعالیت­‌هایی هستند که مستلزم تصویرپردازی هستند زیرا بازیکنان در طول بازی، یک ماجراجویی خیالی را با یکدیگر خلق و تجربه می­‌کنند. کارووسکی و سوزینسکی نیز در تحقیق خود نشان دادند که آموزش ایفای نقش، سیالی و ابتکار را در شرکت­‌کنندگان افزایش می­‌دهد. در این پژوهش نیز بازی­‌های ایفای نقش توانسته­‌اند نمره­‌های سیالی و ابتکار را افزایش دهند. به نظر می­‌رسد این دو متغیر بیش از سایر مؤلفه­‌های خلاقیت تحت تأثیر آموزش تغییر می‌­کنند.

اکلر معتقد است بازی می­‌تواند ذهن را برای کشف و ایجاد اندیشه­‌های جدید آزاد کند. هان  نیز نشان داده است جوانان می­‌توانند از بازی­‌های ایفای نقش برای ابراز خود و توسعه دیدگاه­‌هایشان استفاده کنند و فرصتی برای تأمل و آزمایش در مورد اندیشه­‌های متفاوت به دست آورند. در واقع، بازی انسان را برای درک و یادگیری اندیشه­‌های جدید و اکتشاف‌های تازه، رها می­‌سازد. فرد در بازی با ایجاد پیوند بین بخش­‌های مجزای مغز، ترکیب­‌های جدیدی خلق می­‌کند.

چنانچه مشخص است والدین می‌توانند از طریق انجام بازی ایفای نقش به ارتقا و کاربردی‌سازی مهارت حل مسأله در فرزندانشان کمک کنند. والدین از طریق انجام این بازی با فرزندان و آشنایان مهارت‌هایی که لازم می‌دانند را تمرین می‌کنند و فرزندان خود را در موقعیت‌های خاص قرار می‌دهند تا نحوه رفتار آنها را بازبینی و اصلاح کنند.