0121-color-1200x800.jpg
زمان مطالعه مطلب : ۹ دقیقه

بازی درمانی و اتاق بازی درمانی

بازی درمانی یکی از روش های موثر در درمان مشکلات رفتاری و روانشناختی کودکان است. بطور کلی بازی نقش موثری در رشد کودک دارد و در خلال بازی می توان به بسیاری از ویژگی ها، مسائل رشدی و هیجانی کودک پی برد.

نحوه درگیر شدن هر کودک در حین بازی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بازی درمانگر در واقع از موقعیت بازی برای ایجاد ارتباط با کودک استفاده کرده و به تخلیه هیجانی و حل و فصل مشکلات کودک در زندگی عادیش اقدام می نماید. اواع مشکلاتی که ریشه در احساسات، هیجانات کودک و سازگاری او با محیط دارند، را می توان با این روش درمان نمود.

در فرایند رشد، کودکان نیازها و مشکلاتی دارند که بیشترشان از سوي والدین، آن چنان که باید درك و پاسخ داده نمی شود. پس باید، یک راه ارتباطی سازگار با کودك یافت. راهی که بزرگسالان براي بیان نیازها به کار می گیرند، سخن گفتن در مورد مشکلات است. بنابراین، باید روشی را برگزید که به اندازه سخن گفتن به کودکان یاري رساند. بازي یکی از راه هایی است که کودك به کمک آن سخن می گوید، درست مثل بزرگسالان. احساسات خود را نشان می دهد، روابط خود را می گستراند، تجربیاتش را می نمایاند، آرزوهایش را فاش می سازد و به خود شکوفایی می رسد.

بازی کردن تاثیر مستقیمی بر روی رشد فکری کودک دارد. همچنین می تواند بر روی یادگیری کودک نیز اثر گذار باشد. این موضوع امروزه تا حدی مورد توجه متخصصان قرار گرفته که علمی به نام علم بازی درمانی به وجود آمده است.

تعریف بازی 

به هرگونه فعالیت جسمی یا ذهنی هدف داری که به صورت فردی یا گروهی انجام پذیرد و موجب کسب لذت و اقناع نیازهای کودک شود بازی می گویند.

نقش بازی در رشد اجتماعی کودک

موجب ارتباط کودک با محیط بیرون می شود و دنیای اجتماعی او را گسترش می دهد.
موجب شکوفایی استعدادهای نهفته و بروز خلاقیت می شود.
همکاری؛ همیاری و مشارکت کودک توسعه می یابد.
بارعایت اصول و مقررات آشنا می شود.
همانند سازی با بزرگسالان را می آموزد.
با مفهوم سلسله مراتب آشنا شده و آن را رعایت می کند.
رقابت را می آموزد و شکست را بطور واقعی تجربه می کند.
قدرت  ابزار وجود پیدا می کند و از ترس؛ کمرویی و خجالت بیهوده رها می شود.
حمایت از افراد ضعیف را می آموزد.

نقش بازی در رشد عاطفی کودک

نیاز به برتری جویی را ارضا می کند.
موجب ابراز احساسات عواطف ترس ها و تردیدها؛ مهرو محبت؛ خشم و کینه و نگرانی ها می شود.
تمایل به جنگجویی و ستیزه گری را کم می کند.
((برون نگری)) کودک را افزایش می دهد.
نقش بازی در رشد جسمی کودک

موجب رشد هماهنگ دستگاه ها و اعضای مختلف بدن می شود.
باعث تقویت حواس کودک می شود .
نیرو و انرزی بدن را به بهترین شکل مصرف می کند.
کودک به توانمندی های فکری و بدنی خود آگاهی پیدا می کند.
نقش بازی در رشد ذهنی کودک
در یاد گیری زبان نقش بسزایی دارد.
در رشد هوشی کودک بسیار مؤثر است.
با مفاهیم ساخت ؛ فضا و شکل آشنا می شود.
رفتارهای هوشمندانه کودک تقویت می شود.
موقعیت استفاده از قوه ی تخیل در کودک به وجود می آید.
زمینه ی بهتری برای تفکر فراهم می کند.

بازی درمانی و مشاوره روانشناسی کودک
اتاق بازی درمانی در مرکز مشاوره اکسیر

مطالب مرتبط : چرا خانواده ها از بازی درمانی کودکان غافلند !

انواع بازی ها

بازی های اکتشافی: این بازی ها سبب چالاکی و افزایش مهارت های حسی و حرکتی و تقویت سیستم عصبی کودک می شود. از جمله این بازی ها می توان به تخته تعادل هماهنگی مغز در استخر توپ، نقاشی با انگشت و کولاژ اشاره کرد.

بازی های عاطفی اجتماعی: کودکان از طریق این نوع بازی ها احساسات، ناکامی ها و اضطراب های خود را بیان می کنند. بیان احساسات به روش صحیح و موثر باعث افزایش قدرت سازگاری می شود. به کمک این بازی ها کودک مهارت هایی مانند عزت نفس، اعتماد به نفس، خودآگاهی، استقلال، ارتباط موثر با دیگران، همکاری و مسئولیت پذیری را می آموزد. بازی های خیالی، سینی شن، ایفای نقش، داستان سازی از جمله بازی های عاطفی اجتماعی هستند.

بازی های ذهنی (هوشی): رشد و تکامل ذهن کودک بیش از سایر جنبه ها مورد توجه همگان است؛ زیرا یادگیری یک فرایند ذهنی است. کودک به کمک بازی های ذهنی از طریق دست کاری اشیا و تماس با محسوسات حقایق را کشف کرده و از این راه تجربه می آموزد. بازی با مکعب ها، کارت های حافظه، دومینوها، سازه ها، ساختنی ها، مک های مغناطیسی، دیوارک ها و بازی های کلامی از جمله این بازی ها هستند.

مطالب مرتبط : شن بازی یا شن درمانی

مطالب مرتبط :بازی برای درمان کودکان بیش فعال

مطالب مرتبط : بازی درمانی و ارتقا عملکرد کودک

مطالب مرتبط : بازی های مناسب برای کودکان مبتلا به اوتیسم

انجمن کارشناسان بازی درمانی انگلستان (BAPT) درسال ۱۹۹۲ تاسیس شد تا برنامه‌هایی تنظیم کند و با هدایت کارشناسان بازی درمانی و کارفرمایان آن ها، به ثبت اطلاعات این کارشناسان و ساماندهی آموزش بازی ‌درمانی بپردازد.

دلایل بهره گیری از روش بازی درمانی

به این دلیل که رشد زبانی کودکان دیرتر از رشد شناختی آن ها انجام می پذیرد، راه ارتباطی آنان با محیط پیرامون خویش، تنها بازی است. در بازي درمانی اسباب بازی ها به سان واژه های کودکان هستند و بازی هم زبان آن ها. بازی درمانی مانند روان درمانی و مشاوره برای بزرگسالان است. تجربیات عمده هیجانی می تواند در نهایت امنیت و آرامش از راه نمادهای خیالی و اسباب بازي ها بیان شود. به کارگیری اسباب بازی ها، کودکان را در نمایاندن اضطراب، ترس، خیالات و احساس گناه خویش توانا می سازد. در این فرایند (بازی درمانی) کودك، احساسات خود را آزادانه ابراز می کند، چرا که این روش کودکان را از خودشان، تجربیات و پیشامدهای روزمره شان جدا می کند. کودکان خود را در بازی نشان می دهند و می آموزند که چگونه با موقعیت های گوناگون روبرو شوند.

کاربردهای بازی درمانی

انواع اختلالاتی را که ریشه در احساسات و هیجانات کودک، سازگاری او با محیط و … دارند، می‌توان با این روش درمان کرد. افسردگی کودکان، ترس های کودکان، مشکلات رفتاری که ریشه اضطرابی دارند شب ادراری، ناخن جویدن، دروغ گفتن، پرخاشگری و … را می‌توان با استفاده از این روش حل کرد.

بازی درمانی چه مدت به طول می انجامد؟

دوره ی درمانی بعضی از کودکان کوتاه است (به عنوان مثال ۱۲ جلسه). اما در صورتی که مشکلات کودک پیچیده باشد یا مدتی طولانی دچار تنش باشد، به جلسات درمانی بیشتری نیاز خواهد بود. در چنین وضعیتی، بعضی کارشناسان به مدت دو سال یا بیشتر به درمان کودک می‌پردازند. بیشتر جلسات، هفته ای یکبار برگزار می شود و برگزاری منظم آن ها در یک روز ویژه و ساعت و مکان مشخص، در جلب اعتماد کودک بسیار مهم است. جلسات برنامه‌ریزی نشده و نامنظم می تواند پیشرفت درمان کودک را مختل کند.

خانم دکتر مونا فلسفی در مورد نقش بازی درمانی توضیحاتی را در این ویدئو خواهند داد

 

مطالب مرتبط : اتاق بازی درمانی چیست و چه اتفاقی در آن می افتد ؟

اصول اولیه‌ای که درمانگران حین بازی درمانی رعایت می‌کنند

  • ترغیب نمی‌کنیم: مثلاً نمی‌گوییم «اطمينان دارم كه تو اين كار را انجام مي دهی».
  • حمایت نمی‌کنیم: مثلاً نمی‌گوییم «من به تو كمك مي كنم تا تو اين كار را انجام دهی».
  • فشار وارد نمی‌کنیم: مثلاً نمی‌گوییم «سعی كن مثل ديگران اين كار را انجام دهی».
  • در اتاق بازی بچه آزاد است تا هر کاری که خواست انجام بدهد و هر بازی که انتخاب کرد، بکند. اولین مکالمه از سوی بچه شروع می‌شود و درمانگر، گفتار بچه را عیناً فقط با تغییر ضمایر و افعال به خودش برمی گرداند.
  • اگر مکالماتی بین مربی و کودک در اتاق بازی انجام می‌شود نباید جلوتر از احساس کودک باشد چون این دخالت در تبیین احساس درونی کودک است. مثلاً کودک می‌گوید من در اینجا از انجام هیچ کاری نمی‌ترسم و هرکاری که می‌خواهم انجام می‌دهم. مربی رو به کودک کرده و می‌گوید: تو اینجا از انجام هیچ کاری نمی‌ترسی و هر کاری که دوست داری انجام می‌دهی (ولی در بیرون، مقررات به تو اجازه چنین کاری نمی‌دهند). این جمله واپسین در واقع دخالت در تبیین احساسات کودک است و نباید در اتاق بازی درمانی گفته شود.
  • در مواقعی هم درمانگر نباید سکوت کند، مثلاً زمانی که کودک در شخصیت خود شک کرده و می‌گوید: «من خيلي عروسك بازي را دوست دارم، من هميشه دوست داشتم يك دختر بودم.» در چنین لحظه‌ای مربی باید شخصیت و هویت کودک را برایش قطعی کرده و بگوید: «تو دوست داشتی دختر باشی در حالي كه يك پسری.
  • در مواردی که کودک عمل تخریبی را در اتاق بازی انجام می‌دهد، رفتار مربی بسیار مهم است. اصولاً کودکان در چنین شرایطی به صورت مربی یا درمانگر نگاه می‌کنند تا عکس العمل او را دریابند. جمله‌ای که درمانگر می‌تواند بگوید این است که: «تو فكر مي كردی من براي اين كار تو را سرزنش می كنم، مگر نه؟» و مددجو می‌فهمد که شما در اینجا این کار را انجام نمی‌دهید، در حالی که آن کار غلط بوده است و شما نباید در آن مقطع مانع او شوید.

اصول بازی درمانی

اسکلاین در سال ۱۹۸۲ اصول پایه‌ای را برای اجرای روش بازی درمانی معرفی می‌کند و معتقد است بدون رعایت این اصول رابطه و شرایط اولیه برای بازی درمانی ایجاد نخواهد شد.

درمانگر باید به توسعه یک رابطه گرم و دوستانه با کودک بپردازد. این رابطه اهمیت شایان توجهی بر مؤثر بودن این روش خواهد شد. شاید درمانگر ناچار شود برای ایجاد چنین رابطه‌ای ویژگی هایی را در موقعیت بازی بپذیرد. همانطور که در شیوه های روان درمانی بزرگسالات ایجاد رابطه مفید بسیار ضروری و در واقع اساس کار است، در بازی درمانی کودکان نیز ایجاد چنین رابطه‌ای گام اول در شروع درمان است و بدون آن هیچ پیشرفت در کار درمان بوجود نخواهد آمد.

درمانگر پذیرش بدون قید و شرط از کودک داشته باشد. به عبارتی کودک بدون در نظر گرفتن ویژگی های خوب و بدی که دارد یا کارهای خوب و بدی که دارد مورد پذیرش قرار بگیرد. عکس این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که درمانگر والدین یا اطرافیان به کودک چنین می‌گویند. چون این کار بد را انجام دادی دیگر دوستت ندارم، گفتن چنین مطالبی به کودک یا ایجاد شرایطی که چنین پیغامی را به کودک برساند، در کودک احساس پذیرش بدون قید و شرط را خدشه‌دار می‌سازد. کودک لازم است احساس کند او را بدون در نظر گرفتن کارهایش دوست دارند، او موجود ارزشمندی است و اگر تنبیهی اتفاق می‌افتد کاری که توسط او انجام گرفته زشت بوده و نه شخصیت او. بر این اساس درمانگر تلاش می‌کند در طول جریان بازی درمانی چنین احساسی را در کودک زنده کند.

باید شرایط و موقعیتی حاکی از احساس آزادی برای کودک بوجود بیاید. بازی درمانگر این کار را با کنار گذاشتن روشهای محدود کننده سخت گیرانه انجام می‌دهد، تا کودک احساس آزادی کند. این آزادی ، آزادی در عمل و رفتار و همچنین آزادی در احساس را شامل می‌شود. بطوری که بتواند احساست خود را بدون احساس محدودیت ظاهر سازد. به عنوان یک مثال در یک جلسه بازی درمانی کودک چنین آزادی را احساس می‌کند که عروسک کوچکی را که نمادی از برادر کوچکتر است، مفصلا کتک بزند.

درمانگر حضور فعال و عملکرد سریعی در جریان درمان دارد. بر حسب شرایط و موقعیتهایی که پیش می‌آید رفتارهایی که از کودک سر می‌زند به موقع وارد عمل می‌شود و با مداخله مثلا تفسیر احساسات و استفاده از رفتارهای جایگزین به کودک کمک می‌کند.

درمانگر توانایی های کودک را مهم و با اهمیت می‌شمارد و تلاش می‌کند و در فرصتهای مناسب از آنها برای حل مشکل استفاده کند. درمانگر برای این کار باید تلاش زیادی در جهت شناخت کودک و بویژه توانایی های او انجام دهد و زیرکانه از این توانایی ها به نفع کودک استفاده کند. به عبارتی به صورت فعالانه‌ای کودک را در جریان درمان شرکت می‌دهد و با تأکید بر مهارت های او، او را در جریان درمان بطور مسئولانه هدایت می‌کند.

در شرایطی که در جریان بازی درمانی ایجاد می‌شود بیشترین نقش اولیه را کودک ایفا می‌کند. کودک شرایط بازی را می‌سازد و بازی درمانگر به عنوان هدایت کننده و تفسیر کننده روش های او را پیگیری می‌کند. درمانگر هیچ نوع بازی و شرایطی را برای کودک القا نمی‌کند و کودک را آزاد می‌گذارد تا به بازی بپردازد و درمانگر آن هوشیارانه بازی او را مورد بررسی قرار می‌دهد و از آن برای درمان کودک استفاده می‌کند.

درمانگر تلاش نمی‌کند که فرآیند درمان را سرعت ببخشد. بازی درمانی به صورت تدریجی ادامه و گسترش می‌یابد تا به نتیجه مورد نظر برسد.

در کنار آزادی و اختیار عمل که کودک در جریان بازی دریافت می‌دارد محدودیت هایی تنها با هدف نزدیک سازی درمان به دنیای واقعی اعمال می‌شود و توجه کودک را به مسئولیت خود و احساسات خود جلب می‌نماید.

محیط بازی‌درمانی

محیط بازی باید ثابت باشد و در واقع شامل یک محدوده بسته که عمدتاً یک اتاق مخصوص است که از لحاظ روشنایی و دما در جای مناسبی از ساختمان قرار داشته باشد. بچه‌ها باید در محدوده اتاق بازی کنند و هیچ یک از اسباب‌بازی ها را نباید از اتاق خارج کنند.
برای هر جلسه درمان یکسری اسباب‌بازی از قبل تهیه می‌شود و در نظر گرفته می‌شود که عمدتاً شامل نوزاد عروسکی، بطری شیر نوزاد، مداد رنگی، سربازان عروسکی، تفنگ عروسکی، تعدادی عروسک های کاغذی که بیانگر اعضای خانواده باشد،‌ خانه عروسکی، خمیرهای بازی و توپ است که در اختیار بچه‌ها قرار داده می‌شود و می‌گوییم: ((هر بازی که دوست داری انجام بده)).

بازی درمانی چگونه می تواند به کودک کمک کند؟

بازی برای رشد اجتماعی، احساسی، شناختی، فیزیکی، زبانی و پرورش خلاقیت همه ی کودکان حیاتی است. بازی سبب تحکیم آموخته‌ها در تمامی کودکان و نوجوانان حتی برای آن هایی که در برقراری ارتباط گفتاری مشکل دارند، می شود. بازی درمانی به روش‌های مختلف به کودکان کمک می کند.
کودکان از راه بازی، پشتیبانی عاطفی دریافت می کنند و مطالب زیادی درباره ی احساسات و اندیشه‌های خود می آموزند. گاهی تجربه های سخت و آسیب‌زای گذشته را در بازی‌های خود دوباره به نمایش می گذارند تا درک درست تری از آن ها به دست آورند و بتوانند تسلط بیشتری بر آینده داشته باشند.
همچنین می توانند بیاموزند که چگونه روابط و کشمکش‌های شان را با شیوه های ‌بهتری مدیریت کنند. بازی درمانی می تواند نتایجی کلی، مانند کاهش اضطراب و افزایش اعتماد به نفس یا نتایج خاص، همچون تغییر رفتار و بهبود روابط با اعضای خانواده و دوستان داشته باشد.

 

فرایند بازی درمانی اکسیر:

در این فرایند، کودك احساسات گوناگونی همانند ترس، رضایت، خشم، شادی، شکست، ناکامی و … را مانند بزرگسالان ابراز می کند. کودکانی که توان بیان شفاهی داشته باشند این احساسات را نشان می دهند. اما کودکانی که نمی توانند به صورت گفتاری این احساسات را بیان کنند در قالب اسباب بازی ها این کار را انجام می دهند. این فرایند یک رابطه بین کودك و درمان گر است که به کودك اجازه می دهد در شرایط کنونی زندگی کند و در جریان بازی تجربیاتش را بنمایاند. بازی درمانی به درمان گر کمک می کند که جهان کودك را درك کند. این رابطه درمانی، منجر به رشد صحیح کودك و حفظ سلامت روانی او می انجامد. درمان گر می تواند به سادگی به دنیای کودك راه یابد. اگر کودك، پرخاشگر باشد، پرخاشگری خود را از راه یورش به درمان گر یا تیر اندازي با اسلحه اسباب بازی خود و گاه رفتارهایی از این دست نشان می دهد. در این فرایند می توان به کودك آموخت که بر خشم خود چیره شود. بازی درمانی به کودکانی که نیاز به پرورش و بهبود حافظه، توجه، تمرکز، و یادگیری دارند از طریق بازی های مخصوص حرکتی و فکری کمک می کند این مهارت ها را ارتقاء دهند و در امر تحصیل و یادگیری موفقیت های بیشتری کسب کنند.

گروه تخصصی بازی درمانی مرکز مشاوره و خدمات روانشناختی اکسیر.


پاسخ دادن

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری نشانه گذاری شده اند *


زمان مطالعه مطلب : ۹ دقیقه

مرکز مشاوره اکسیر با مجوز وزارت بهزیستی

ساعات کاری


۱۰ صبح – ۹ عصر
شنبه- پنجشنبه (غرب)
۱۲ صبح- ۸ عصر
شنبه- پنجشنبه (شرق)
بسته
جمعه
بسته
تعطیلات رسمی

اطلاعات تماس شعبه ها


شعبه شهرک غرب

۸۸۵۷۱۸۰۰ – ۸۸۰۷۸۵۸۵
۸۸۵۸۱۷۸۶ – ۸۸۰۷۸۸۴۴

شعبه فلکه اول تهرانپارس (کیمیای زندگی)

۷۶۷۱۰۸۲۳ – ۷۷۸۸۲۸۱۷
۷۶۷۱۰۸۱۹


اینستاگرام مرکز مشاوره اکسیر پینترست مرکز مشاوره اکسیر تلگرام مرکز مشاوره اکسیر مرکز مشاوره اکسیر در ویز

آدرس شعبه ها


شعبه شهرک غرب

شهرک غرب ،بلوار دادمان ، خیابان فلامک شمالی ، کوچه حیدریان پلاک ۱۸

شعبه فلکه اول تهرانپارس (کیمیای زندگی)

فلکه اول تهران پارس ، خیابان امیری طائمه(۱۴۲ غربی) پلاک ۱۲ واحد ۱




تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به مرکز مشاوره اکسیر می باشد . هرگونه کپی برداری از این سایت پیگرد قانونی دارد .




Call Now Button