سوگ و داغدیدگی در کودکان و نوجوانانReviewed by مرکز مشاوره اکسیر on Apr 4Rating: 5.0سوگ و داغدیدگی در کودکان و نوجوانانداغدیدگی در کودکان یا نوجوانان می تواند عامل مهمی در تحول بعدی شخصیت و عواطف باشد. درك كودك از معنای مرگ، با افزایش سن تغییر می كند و شاید او تا نه سالگی درك درستی از مرگ به دست نیاورد. بنابراین، اثر دقیق داغدیدگی در کودکان، به سطح تحول و در نتیجه، به میزان درك او از فقدان بستگی دارد.

داغدیدگی در کودکان و نوجوانان

داغدیدگی در کودکان یا نوجوانان می تواند عامل مهمی در تحول بعدی شخصیت و عواطف باشد. درك كودك از معنای مرگ، با افزایش سن تغییر می كند و شاید او تا نه سالگی درك درستی از مرگ به دست نیاورد. بنابراین، اثر دقیق داغدیدگی در کودکان، به سطح تحول و در نتیجه، به میزان درك او از فقدان بستگی دارد.

داغدیدگی در این دوران به خودی خود منجر به مشكلات نمی شود. تاثیر فقدان عزیزان بستگی به عوامل متنوع می باشد از قبیل: نزدیكی روابط، میزان اخلال در زندگی روزانه كودك، واكنش های عاطفی اطرافیان و از جمله توانایی مستمر بازماندگان مورد علاقه كودك در حمایت عاطفی وی.

تاثیر داغدیدگی

با این تفاسیر سوگ و داغدیدگی در کودکان یکی از موضوعات اساسی در روان‏شناسی بالینی کودک است و به مباحثی همچون مراقبت از کودکان داغدیده، طرز برخورد با آنها، پاسخ به سؤالات آنها دربارۀ مرگ و زندگی و آموزش اولیا و مربیان این کودکان می‌پردازد.

به دنبال مرگ یكی از والدین یا خواهر یا برادر، یا پدر بزرگ و مادربزرگی كه در زندگی كودك حضور داشته اند، كودك معمولا گستره وسیعی از عواطف و رفتارها را تجربه می كند. پس از مرگ این قبیل افراد، كودكان كم سن و سال؛ اغلب غمگین، خشمگین و ترسو می شوند. همچنین دچار بی نظمی در اشتها و خواب، گوشه گیری، وابستگی، بی قراری، پرخاشگری و مشكلات یادگیری می گردند؛ به سختی قادر به تمركز فكری هستندیا به مراحل قبلی رشد بازگشت می كنند. اغلب این امر بر عملكرد آنها در مدرسه تاثیر محسوسی دارد. همچنین تحقیقات نشان داده كودكان پس از مرگ خواهر و برادر احساس گناه از خود بروز داده اند زیرا احساس می كنند كه رقابت و امیال پرخاشگرانه آنها نسبت به خواهر و برادر خود واقعا جامه حقیقت پوشیده است.

برخی كودكان پس از مرگ خواهر و برادر خود، تا پنج سال یا بیشتر گریان و غمگین به نظر می رسند. در میان كودكانی كه به ویژه در نوجوانی داغ مرگ والدین را دیده اند، بزهكاری واكنشی متداول است. كودكان اغلب پس از مرگ والدین،‌ خود را نسبت به قبل با دید منفی تری ارزیابی می كنند. برخی خیال می كنند چون آنها را دوست نداشته اند، با مرگ خود، آنان را تنها گذاشته اند. لذا عزت نفس برخی بسیار پایین است. برخی از كودكان تلاش می كنند با فرد متوفا همانند سازی كنند مثلا پسری كه پدرش را از دست داده می كوشد نقش مرد خانواده را بازی كند. چنین كاری می تواند هم نشانه آشفتگی باشد و هم علت آن.


مقاله مرتبط: واکنش سوگ در کودکان


مساعدت والدین

یكی از بهترین راه های کمک به كودكان در سازگاری با سوگ، مساعدت به والدین بازمانده ای است كه مراقبت از كودك را به عهده دارند. والدین لازم است بدانند هنگام ابراز سوگ از سوی كودكان، چه انتظاری باید از آنها داشت. كودكان اغلب مایلند عكس ها و لباس های شخصی فرد متوفا را حفظ كنند تا این امر، او را به یادآورنده و نشان دهنده رابطه با او باشد. گاهی هم كودكان درك خود را از مرگ با نمایش دادن تشییع جنازه و كفن و دفن به صورت عملی نشان می دهند. چنین رفتاری ممكن است بزرگسالانی را كه عمیقا از فقدان شخص متوفا رنج می برند، عصبی كند.

كودكان ممكن است بارها با خویشاوندان و غریبه ها در باب مرگ سخن گویند، تا بدین طریق موقعیت را مهار كنند. شاید به نظر برسد آنها نگرش ضعیفی نسبت به موضوعی تا این حد مهم دارند، ولی كودكان مجبورند كه دائماً غم و غصه و احساسات منفی ضعیف تر را جایگزین یكدیگر كنند تا عواطف بسیار شدید آنها را از پای در نیاورد. آنها تدریجاً دلبستگی خویش به مردم را از دست می دهند و ممكن است سال ها طول بكشد تا فقدان را به طور كامل بپذیرند.

 

 

راهکارهای کاربردی برخورد با سوگ و داغدیدگی در کودکان

آتل دیرگرو ازجمله روان‌شناسان متخصص در کشور نروژ است که به‌طور ویژه با کودکان دچار سوگ و داغ‌دیدگی، خانواده‌ها و مدارس آن‌ها کار می‌کند و در حوزه سوگ و داغدیدگی در کودکان  شهرت بین‌المللی دارد. وی آثار ارزشمندی را در این زمینه ارائه نموده است. در ادامه، توصیه‌هایی از ایشان به مراقبین کودکانی که سوگ و داغ‌دیدگی ناشی از فوت عزیزی را تجربه می‌کنند:

تلاش کنید ارتباطی باز و قابل اطمینان با آنان داشته باشید، بدین‌منظور

  • توضیحاتی به آن‌ها بدهید که متناسب با سنشان باشد.
  • تلاش کنید سردرگمی آن‌ها را کاهش دهید.
  • مرگ را به‌عنوان یک سفر یا خواب مطرح نکنید.

به آن‌ها فرصت بدهید که بتوانند بر ذهن خود مسلط شوند، برای این کار

  • اجازه سؤال کردن و بحث کردن را به آن‌ها بدهید.
  • از گفتگوهای کوتاه استقبال کنید.
  • همراه با آن‌ها به تماشای عکس‌ها، آلبوم‌ها و فیلم‌ها بپردازید.
  • به آن‌ها اجازه بدهید به قبرستان بروند ولی آنان را مجبور نکنید.
  • بازی‌هایی را که دوست دارند در ارتباط با مرگ و مردن انجام دهند بپذیرید.

مرگ را برای آن‌ها واقعی جلوه دهید، بدین‌منظور

  • اجازه دهید کودک در مراسم تشییع شرکت کند و اگر مایل است مرده را ببیند.
  • احساسات خود را از آن‌ها پنهان نکنید.
  • یادبودهای فرد مرده را در دسترس قرار دهید.

به کودک کمک کنید تا بتواند سازگاری عاطفی پیدا کند، برای همین

  • به او کمک کنید زندگی روزمره خود را در خانه و مدرسه ادامه دهد.
  • از جدایی‌های غیرضروری اجتناب کنید.
  • درباره نگرانی‌هایشان در ارتباط با والدین و خودشان با آن‌ها صحبت کنید.
  • اجازه دهید احساس گناه خود را بیان کنند.
  • واکنش‌های آن‌ها را بپذیرید و عادی‌سازی کنید.
  • آن‌ها را دست کم نگیرید و طرد نکنید.

گفتگو کمک می‌کند کودک بتواند تصویری درونی از عزیز از دست رفته خود بسازد و آن را در تمام طول زندگی برای خود حفظ کند. اگر کودک گرفته و غمگین است، در او این امید را ایجاد کنید که با گذشت زمان اوضاع بهتر خواهد شد.

سوگ و داغدیدگی در کودکان

بیان افکار و احساسات را ترغیب کنید، برای این منظور

  • یک آلبوم خاطرات درست کنید، شامل عکس‌ها، سفرها و نوشته‌ها.
  • نقاشی و بازی با کاغذ را تشویق کنید.
  • او را تشویق کنید که نامه‌ای به فرد از دست رفته بنویسد.
  • بازی‌ها و تمرین‌هایی مانند کامل کردن جملات ناتمامی همچون بدترین چیزی که اتفاق افتاده بود این بود که….. ترتیب دهید.
  • بازی با عروسک را ترغیب کنید.
  • به آن‌ها اجازه دهید نقش بازی کنند، بازسازی نمایشی داشته باشید و از این نمایش یک فیلم ویدیویی تهیه نمایید.
  • مراسم یادبود برگزار کنید.
  • یک دفتر خاطرات تهیه کرده و به‌تدریج خاطرات فرد فوت شده را در آن یادداشت نمایید.

برای خواب خوب کودک تلاش کنید، برای همین

  • سعی کنید کودک شب‌ها به‌موقع بخوابد.
  • قبل از خواب برای کودک قصه خوبی تعریف کنید.

همچنین کودکان را به انجام فعالیت های زیر ترغیب کنید

  • کودک را به مسافرت کردن ایمن ترغیب کنید.
  • کودک را به شرکت در فعالیت‌های ورزشی تشویق کنید.
  • همچنین کودک را به شرکت در فعالیت‌های هنری تشویق نمایید.
  • شرکت کودک در فعالیت‌های مذهبی نیز مفید است.
  • رفت و آمدهای مفید را ادامه دهید.
  • در جهت توسعه روابط کودک با همسالانش بکوشید.
  • اجازه دهید سوگ روند طبیعی خود را طی کند و با مرور زمان احساس امنیت و سلامت کودک تأمین گردد.

لذا می توان نتیجه گرفت که ایجاد مشارکت و همدلی کردن با کودکان می تواند در روند کنار آمدن آنها با سوگ و داغدیدگی بسیار قابل اهمیت باشد. همچنین توجه داشته باشید که به کودکان سوگ دیده به صورت آشکار و بی جهت دلسوزی نشان ندهید. همچنین لازم به ذکر است که هر آسیب و از دست دادنی زمانی برای کنار آمدن فرد با آن نیاز دارد، از این رو اصلا سعی نکنید این زمان حساس را حذف کنید و فقط سعی کنید روند آن را سریع تر کنید.

مشاوره تلفنی مرکز مشاوره اکسیر