درمان وسواس فکریReviewed by مرکز مشاوره اکسیر on Dec 25Rating: 5.0درمان وسواس فکریوسواس فکری و عملی، یكی از سخت ترین بیماری های روانپزشكی است. شرایط پیچیده و دشوار برای درمان وسواس فکری وجود دارد؛ مخصوصا اگر توسط یک فرد حرفه ای درمان نشود.

درمان وسواس فکری و عملی

وسواس فکری و عملی، یكی از سخت ترین بیماری های روانپزشكی است. شرایط پیچیده و دشوار برای درمان وسواس فکری وجود دارد؛ مخصوصا اگر توسط یک فرد حرفه ای درمان نشود.

اختلال وسواس فکری یا عملی (O.C.D)، یک اختلال اضطرابی مزمن است که با اشتغال ذهنی مفرط در مورد نظم و ترتیب و امور جزئی و همچنین کمال‌ طلبی، همراه است؛ تا حدی که به از دست دادن انعطاف‌ پذیری، صراحت و کارایی می‌ انجامد.

تعریف دقیق تر وسواس فکری و عملی

  • وسواس فکری: منظور از وسواس فکری، افکار، تصویر های ذهنی، یا میل های ناگهانی به انجام کاری یا گفتن چیزی است که فرد را ناراحت می کند و دائماً هم در ذهن تکرار می شوند.
  • وسواس عملی: منظور از وسواس عملی، رفتارهایی است که فرد احساس می کند مجبور است آن ها را تکرار کند تا اضطرابش کاهش پیدا کند یا جلوی یک اتفاق بد گرفته شود.

اغلب آدم های مبتلا به وسواس فکری ــ عملی، هم افکار ناراحت کننده و هم رفتارهای تکرار شونده را تجربه می کنند.

اگر به دنبال متخصص در زمینه تشخیص و درمان وسواس فکری می گردید حتما به مرکز روانشناسی اکسیر مراجعه نمایید. اکسیر خدمات روانشناختی خود را به صورت حضوری و غیر حضوری ارائه می دهد.

مشاوره آنلاین اکسیر

معیارهای اختلال وسواس فکری عملی

اختلال وسواس فکری عملی، معیارها و ضوابطی دارد، که اگر معیارهای زیر در شما وجود داشته باشد، شما دچار وسواس شده اید و حتما باید برای درمان وسواس فکری هرچه سریعتر اقدام نمایید.

معیار وسواس های فکری

  • افکار، تمایلات یا تصورات راجعه و پایداری که در دوره ای از اختلال، به شکل مزاحم و ناخواسته تجربه شده و در اکثر افراد، موجب اضطراب یا ناراحتی عمده گردند.
  • فرد تلاش می کند این افکار، تمایلات یا تصورات را نادیده گرفته یا سرکوب کند یا با پرداختن به افکار یا فعالیت های دیگر (مثل انجام یک وسواس عملی)، خنثی سازد.

معیار وسواس های عملی

  • رفتارهای تکراری (نظیر شستن دست، رعایت نظم و ترتیب، وارسی کردن) یا فعالیت های ذهنی (نظیر دعا کردن، شمردن، تکرار آهسته کلمات در سکوت) که فرد احساس می کند مجبور به اجرای آن ها در پاسخ به یک وسواس فکری و یا بر طبق قوانینی که باید دقیقاً انجام شوند، است.
  • این اعمال یا فعالیت های ذهنی با هدف پیشگیری یا کاهش اضطراب یا ناراحتی و یا جلوگیری از بعضی از رویدادها و وضعیت های هراس آور صورت می پذیرند؛ با این وجود اعمال و فعالیت های ذهنی مذکور، رابطه ی واقع گرایانه ای با آنچه که قرار بوده خنثی یا جلوگیری شوند ندارد یا به وضوح افراطی اند.

وسواس های فکری یا عملی وقت گیرند (بیش از یک ساعت در روز) یا موجب ناراحتی قابل توجه یا اختلال در کارکرد های اجتماعی، شغلی یا سایر حوزه های مهم کارکردی می شوند.

رایج ترین این وسواس ها

وسواس های فکری

رایج ترین وسواس های فکری عبارتند از:

    • ترس از نجس شدن یا نجس کردن
    • ترس از دست زدن به چیزهای سمی یا آلوده
    • ترس از آسیب رساندن به کسی یا کشتن کسی (مثلا فرزندان)
    • ترس از فراموش کردن انجام کاری؛ مثل قفل کردن در، بستن شیر گاز
    • ترس از انجام کاری غیر اخلاقی یا انجام رفتاری خجالت آور
    • ترس از ابتلا به یک بیماری، مثل ایدز یا سرطان

وسواس های عملی

رایج ترین وسواس های عملی عبارتند از:

    • شستشو و آب کشی مکرر و طولانی؛ مثل شستن مکرر دست ها در طول روز
    • وارسی و چک کردن افراطی مثل چندین بار قفل کردن در
    • اعمال تکراری مثل 10 بار خاموش كردن چراغ
    • جمع کردن و انبار کردن چیزهای بی مصرف؛ مثل روزنامه یا وسایل غیرقابل استفاده
    • قرار دادن اشیا و وسایل به صورت قرینه یا براساس یک نظم خاص

تحقیقات نشان داده است، یكی از سخت ترین كارها در وسواس این است كه خانواده ها به این درک برسند كه برای شخص وسواسی راحت نیست كه بتواند رفتارش را متوقف كند. خانواده بارها عصبانی و ناراحت می شوند، از این كه فرد رفتارهای وقت گیر و غیر واقعی انجام می دهد. خانواده ها نقش مهمی در درمان وسواس فکری عملی در افراد دارند.

با این حال عجیب نیست كه فرد نشانه های خود را قبول نكرده و فقط به خاطر اضطراب و افسردگی برای درمان مراجعه می كند.

تست درمان افسردگی

دلایل اختلال وسواس فكری – عملی چیست؟

دلایل واقعی وسواس فكری – عملی شناخته نشده است. ژن ها در این بیماری نقش دارند. اعضای خانواده های افراد مبتلاء، اغلب وسواس فكری – عملی و دیگر مشكلات اضطرابی دارند. اما ژن ها به تنهایی تبیین كننده ی وسواس فكری – عملی نیستند؛ همچنین به نظر می رسد كه یادگیری و استرس در این اختلال نقش داشته باشد.

وسواس شامل احساس، اندیشه یا تصویر ذهنیِ مزاحم است، و اجبار شامل رفتاری آگاهانه و عودکننده‌ است. ریشه بیماری وسواس، اضطراب است و بیماری به دو شکل فکری و عملی بروز می‌ کند. چنانچه بیمار در برابر انجام عمل وسواسی مقاومت کند، اضطرابش بیشتر می‌ شود.

گاهی اوقات کودکان هم دچار وسواس می‌ شوند، که معمولاً نشانه‌ های آن رفتارهای پرخاشگرانه، تکرار کلمات و یا لجبازی با اطرافیان است.

فرد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی برای کاهش اضطراب خود که ناشی از فکر مزاحم است، فعالیت دیگری انجام می‌ دهد که اضطراب او را کاهش دهد؛ که این خود می‌ تواند به شدت اختلال، کمک کند. فرد هم باید جهت درمان وسواس فکری اقدام کند و هم اضطراب خود را کاهش دهد.

علل اختلال وسواس فكری ــ عملی

به دليل اينكه انواع مختلفی از آن وجود دارد، بررسی علل بسيار مشكل می باشد. به عنوان مثال، عواملی كه باعث به وجود آمدن علائم و نشانه های جمع آوری اشيا در فرد می شوند، با عواملی كه ترس از آلودگی را به وجود می آورند متفاوت هستند. وسواس همانند ساير بيماری های روانی، نتيجه تركيب عوامل مختلف زيستی، روانی و اجتماعی می باشد.

با اين حال، افراد مختلف با علائم و نشانه های متفاوت، می توانند تركيب گوناگونی از عوامل را داشته باشند و همين امر، مشخص كردن علت بيماری و درمان وسواس فکری را بسيار پيچيده می كند.

مدل ژنتيكی

تحقيقات نشان داده اند كه پنج در صد از افراد بسيار نزديک به فرد مبتلا به اختلال وسواس فكری ــ عملی، در مراحلی از زندگی دارای علائم و نشانه های وسواس بوده اند. در واقع می توان گفت كه علائم و نشانه های وسواس های فكری ــ عملی (نه بيماری وسواس فكری ــ عملی)، تنها در ده تا پانزده درصد از افراد بسيار نزديک فرد مبتلا به اختلال وسواس فكری ــ عملی ديده می شود.

بنابراين می توانيم بگوييم كه در اين زمينه عوامل ژنتيكی، بيش از عوامل اجتماعی دخالت دارند. حتی اگر افرادی به طور ژنتيكی مستعد مبتلا شدن به اختلال وسواس فكری ــ عملی باشند، بايد اين استعداد به وسيله عوامل اجتماعی جرقه زده باشد و اگر شرايط زندگی اجتماعی خوب باشد، ممكن است فرد هرگز به وسواس مبتلا نشود.

نظريه روانكاوی درباره ی اختلال وسواس فكری ــ عملی

بر طبق اين نظريه، نوروز وسواس فكری ــ عملی در مرحله مقعدی رشد، كه طی آن آموزش تخليه صورت می گيرد، آغاز می شود. شخص مبتلا به اختلال وسواسی فكری ــ عملی، حتماً در اين مرحله مشكلاتی داشته كه بعداً منجر به خصوصيات خشكی، كنترل افراطی، برنامه ريزی و ديگر صفات يا رفتارهای وسواسی فكری ــ عملی خواهد شد.

در سه مطالعه تجربی، كه مشكلات آموزشی تخليه را در كودكان مبتلا به وسواس فكری ــ عملی بررسی كردند، در17 مورد از 18 مورد، هيچ گونه شواهدی مبنی بر آموزش تخليه سخت گيرانه به دست نيامد.

نظريه يادگيری و مدل های شرطی سازی

نظريه های يادگيری زيادی وجود دارند كه از برخی از آن ها برای تبيين اختلال وسواسی فكری عملی استفاده شده است؛ اما به نظر می رسد كه نظريه يادگيری دو عاملی بيش از همه مورد استفاده بوده است. در اين نظريه، فرض بر آن است كه افكار وسواسی به اين دليل ايجاد اضطراب می كنند كه در تجربه فرد آن افكار با محرک های اضطراب بر انگيز غير شرطی همراه بوده اند.

لذا افكار وسواسی، ايجاد اضطراب شرطی می كنند، كه كاهش آن برای فرد تقويت كننده است. اعمال وسواسی به اين دليل ايجاد و نگهداری می شوند كه موجب كاهش اضطراب می شوند. اين اعمال وسواسی، از طريق زنجيره ای كردن پاسخ، ساخت می يابند.

بنابراين عامل اول شرطی سازی كلاسيک پاسخ اضطرابی است، و عامل دوم شرطی سازی ابزاری رفتار وسواسی است كه از طريق كاهش اضطراب تقويت می شود (يعني تقويت منفی).

اختلال وسواس فكری – عملی چگونه به وجود می آید؟

مطالعات نشان داده اند كه 90% از افراد، افكاری شبیه به افكار افراد مبتلاء به وسواس فكری – عملی دارند. اما افراد مبتلاء، به نظر می رسد كه نسبت به دیگر افراد بیشتر از چنین افكاری ناراحت می شوند. اغلب افكاری كه افراد مبتلاء به وسواس فكری – عملی را نگران می كنند، برعلیه باورها و ارزش هایشان است. برای مثال یک مادر دلسوز می ترسد كه به كودكش آسیب برساند.

چون افرادی كه وسواس فكری – عملی را شكل می دهند با چنین افكاری ناراحت می شوند، تلاش می كنند تا از آن ها اجتناب نمایند. اغلب آن ها خود را مجبور می كنند تا فكر كردن در مورد این افكار را متوقف كنند. اما مشكل این است كه هر چقدر شما بیشتر تلاش كنید تا در مورد چیزی فكر نكنید، چیزی كه بیشتر به ذهن شما می آید همان است.

زمانی كه افراد در می یابند كه نمی توانند از افكار ناراحت كننده اجتناب كنند، آن ها رو به سوی شیوه های دیگری به منظور كاهش احساس اضطراب می آورند. آن ها ممكن است شروع به انجام بعضی اعمال، مانند شستن بسیار زیاد یا زمزمه كردن دعا كنند. این كار معمولاًً اضطراب آن ها را فرومی نشاند. اما مشكل این است كه این فرونشانی اضطراب موقتی است و به زودی آن ها باید عمل بیشتری به منظور رسیدن به احساسی بهتر، انجام دهند. طولی نمی كشد كه این عمل تبدیل به عملی وسواسی می گردد.

تست آنلاین اضطراب

رويكردهای درمان وسواس فکری به صورت فردی

درمان روان پويشی وسواس فكری ــ عملی

شايد كامل ترين توضيح از يک رويكرد روان پويشی معاصر برای درمان وسواس فكری ــ عملی، رويكرد آدامز (1972) باشد، كه به درمانگران توصيه می كند با نمونه های عينی از زندگی بيمار كار كنند نه صورت بندی های كلامی فراگير.

او بررسی الگوهای معاصر و نيز ريشه تعارض ها و ايجاد رابطه درمانی خودمانی در ملاقات های خانوادگی، جلسات خانوادگی، و مشاهده بازی و غيره و بيان و درک احساسات را توصيه می كند.

درمان رفتاری

درمان رفتاری معمولاً از دو مدل خاص اختلال وسواس فكری ــ عملی مشتق می شود. نخست،نظراتی كه رفتارهای وسواس فكری ــ عملی را از ديد مدل كاهش كشش می نگرند، كه درآن افكار وسواسی و رفتار تشريفاتی،اضطراب را كاهش می دهند. درمان های به وجود آمده از اين مدل، بر كاهش شناخت ها و تشريفات مزاحم، از طريق كاهش برانگيختگی در مقابل موقعيت هايی كه اضطراب ايجاد ميكنند تاكيد دارند.

دوم، مدل شرطی سازی كنشگر كه اصلاح پيامدهای افكار و رفتار وسواسی را مهم می داند. نمونه های تنبيه و خاموشی، از اين مدل به دست می آيند. تكنيک هايی كه منعكس كننده مدل كاهش اضطراب هستند، شامل حساسيت زدايی منظم، انواع سرمشق دهی و مواجهه و پيشگيری از پاسخ می شوند.

ارائه موقعيت ها ممكن است واقعی يا خيالی باشد. تكنيک های سرمشق دهی، كه از نظر روش كار، شبيه نمونه های مواجهه هستند نيز، در درمان وسواس فكری عملی، توجه تجربی را به خود جلب كرده اند.

تکنیک سرمشق دهی

از دو نوع تكنيک سرمشق دهی استفاده شده است:

  • سرمشق دهی مشاركتی
  • سرمشق دهی منفعل

سرمشق دهی مشاركتی، بيشترين استفاده را در درمان وسواس فکری داشته است.همچون حساسيت زدايی منظم، اين رويكرد دربرگيرنده سلسله مراتبی از محرک هاست كه ايجاد می كنند. درمانگر عمل مواجهه را با ماده ای كه در پايين ترين سطح سلسله مراتب است تا بالاترين سطح سلسله مراتب است را در حضور بيمار، انجام می دهد.

سپس بيمار با موقعيت مواجه می شود و با آن تماس برقرار می كند، تا اينكه قادر شود مراحل كامل آن را به طور متوالی و بدون كسب كمک از درمانگر انجام دهد. در سرمشق دهی منفعل، بيمار درمانگر را مشاهده می كند كه با محرک های رتبه بندی شده مواجه می شود، اما بيمار با محرك ها تماس برقرار نمی كند. در هردو تكنيک، از روش جلوگيری از پاسخ استفاده می شود.

روش های درمان اختلال وسواس فکری

درمان های دارویی

روش های درمانی گوناگونی تا کنون برای درمان وسواس فکری ، به کار رفته است. بخش مهمی از این روش ها، درمان های دارویی می باشد. درمان دارویی را برخی از متخصصان به عنوان انتخاب اول برای درمان وسواس فکری ــ عملی به کار می برند.

برخی دیگر، درمان دارویی را به عنوان مکمل روان درمانی بینش گرا یا رفتار درمانی به کار می برند، یا برای بیمارانی تجویز می کنند که برای آن ها روان درمانی و رفتار درمانی، به تنهایی، بی اثر بوده است. کلومیپرامین، داروی استاندارد برای استفاده در درمان وسواس فکری ــ عملی شناخته شده است.

داروهایی كه بهترین عملكرد را برای وسواس فكری – عملی دارند، سطح سروتونین شیمی مغز را افزایش می دهد. مطالعات نشان می دهند كه 50-60% از بیماران با این داروها بهبود می یابند. اما بیشتر بیماران در می یابند كه با قطع دارو علائمشان بر می گردد. به همین دلیل درمان شناختی – رفتاری باید به درمان دارویی اضافه شود. برای بعضی بیماران، تركیب دارو درمانی با روان درمانی بهترین نتیجه را می دهد.

روان درمانی حمایتی

روان درمانی حمایتی، بدون تردید جای خود را دارد؛ به خصوص برای گروه بیماران وسواسی، که بر خلاف علائم خفیف یا شدید خود، قادر به کار و تطابق اجتماعی هستند. تماس منظم و مستمر با یک متخصص علاقه مند، دلسوز و تشویق کننده، ممکن است به بیمار کمک کند تا با اتکای او به عملکرد عادی خود ادامه دهد؛ در حالی که بدون چنین کمکی مغلوب علائم خود خواهد گردید.

مرکز روانشناسی اکسیر تمام خدمات روانشناختی خود را به افرادی که تحت پوشش بیمه بانک های طرف قرارداد اکسیر هستند رایگان ارائه می دهد. جهت کسب اطلاعات بیشتر اینجا کلیک کنید.

بستری کردن

بستری کردن یکی از روش های درمان وسواس فکری عملی شدید است. در مواردی که آداب وسواسی و اضطراب به سطح غیر قابل تحمل می رسد، باید بیمار را بستری نمود تا محیط بیمارستان و دوری از استرس، علائم بیماری را به سطح قابل تحمل کاهش دهد. نباید فراموش کرد که خانواده بیمار نیز، غالباً تحت تاثیر رفتار بیمار به مرز درماندگی رسیده است.

اینستاگرام اکسیر

رفتار درمانی

هرگونه تلاش روان درمانی، باید شامل توجه به اعضای خانواده بیمار نیز از طریق تقویت روحی، اطمینان بخشی،‌ توضیح دادن و اندرز در مورد مدارا با بیمار بوده باشد. بسیاری از متخصصان رفتار درمانی را درمان انتخابی بیماران مبتلا به اختلال وسواس فکری ــ عملی می دانند. رفتار درمانی ممکن است هم به طور سرپایی و هم به صورت بستری انجام گیرد.

رفتار درمانی در 60 الی 75 درصد از بیماران موثر است. حساسیت زدایی، بازداری فکر،‌ غرقه سازی تجسمی و شرطی سازی آزارنده نیز در درمان بیماران به کار رفته است. تعهد بیمار حائز اهمیت است.

بعضی از متخصصان رفتار درمانی، از روش ممانعت از ابراز پاسخ استفاده می کنند که در آن گاهی، به زور از انجام عمل وسواسی جلوگیری می شود.

پدید آیی و بسط تکنیک های شناختی

پدید آیی و بسط تکنیک های شناختی و کاربرد سودمند آن، در بسیاری از اختلالات خلقی و اضطرابی، به لحاظ به کارگیری این روش ها در درمان وسواس فکری موجب علاقه محققان متعدد شده است. تاکنون چندین مطالعه، اثر بخشی این روش ها را به اثبات رسانیده است.

روان درمانی خانواده

شیوه های روان درمانی خانواده غالباً بر حمایت خانواده، کمک به کاهش ناهماهنگی زناشویی، که از اختلال وسواس ناشی شده است و ساختن اتحاد درمانی با اعضای سالم خانواده تاکید داشته اند.

به تازگی چند مطالعه اثر بخشی به تنهایی و در ترکیب با سایر روش های درمانی را برای بیماران وسواسی، به خصوص مبتلایان وسواس همراه با افسردگی آندوژن، به اثبات رسانده اند.

لوکاتومی بایمدیال

سرانجام برای بیماران شدید، که به هیچ روش درمانی واکنش مثبت نشان نداده اند، لوکاتومی بایمدیال که ضایعاتی در الیاف تالاموسی ــ پیشانی ایجاد می کند، موثر گزارش شده است.

مشاوره تلفنی مرکز مشاوره اکسیر