معنویت در محیط کار و سازمان هاReviewed by مرکز مشاوره اکسیر on Apr 4Rating: 5.0معنویت در محیط کار و سازمان هااز اواخر قرن گذشته، نوعی يكپارچگی محور بين زندگی بيرونی و درونی در حال شكل گيری بوده است؛يكی از حوزه های مهمی كه اين يكپارچگی در آن مطرح شده است، محيط كسب و كار سازمان ها می باشد. معنویت در محیط کار، از مفاهیم جدیدی است که در سالیان اخیر در ادبیات مدیریت و کسب و کار در غرب ظهور کرده است و حتی از آن، به عنوان یک پارادایم جدید نیز یاد می‌ شود.

از اواخر قرن گذشته، نوعی يكپارچگی محور بين زندگی بيرونی و درونی در حال شكل گيری بوده است؛يكی از حوزه های مهمی كه اين يكپارچگی در آن مطرح شده است، محيط كسب و كار سازمان ها می باشد. معنویت در محیط کار، از مفاهیم جدیدی است که در سالیان اخیر در ادبیات مدیریت و کسب و کار در غرب ظهور کرده است و حتی از آن، به عنوان یک پارادایم جدید نیز یاد می‌ شود.

مفهوم معنویت در سازمان ها

معنویت را به عنوان منبعی پایدار برای سازمان ها دانسته اند که می تواند به آن ها در زمان های پرتلاطم و آشوب زده، یاری رساند و تناقض نمایی نظم و بی نظمی در سازمان را حل و فصل کند و بدون طرد هر یک، آنان را به صورت مقتضی به کار ببندد؛ چرا که سازمان ها برای فعالیت مستمر در عرصه های مختلف، نیازمندِ رفت وآمدِ همیشگی بین دو حالت تغییر و ثبات هستند. طی چهارصد سال گذشته، غرب بين دنيای بيرونی و دنيای درونی تفاوت قائل شده است و فعاليت های دنيوی را از اموری مثل مذهب معنويت و عرفان به كار جدا كرده است.

اين بهايی از يک سو، سبب پيشرفت علوم و فن آوری های مختلف، افزايش فوق العاده رفاه زندگی، ظهور دموكراسی ها و حاكميت قانون و … شده است؛ اما از سوی ديگر، بشر را از جهات بسياری از والاترين جنبه های وجود انسانی اش جدا كرده است. در حقيقت، اين پارادايم كه به كل عالم گسترش يافته و تأمين رفاه انسان را به عهده گرفته است، مناطق وسيعی از قلمرو حساسيت بشری را متروک گذاشته و زمينه ای را فراهم كرده است تا انسان ها و به خصوص انسان های غربی، نوعی احساس نارضايتی و بی قراری داشته باشند.

معنویت در محیط کار

  – پر کردن خلا معنوی:

به همين دليل است كه آن ها برای پر كردن خلأ معنوی خود، گرايش زيادی به دست معنويت، مذهب و آيين های معنوی، به ويژه آيين های شرق آسيا، نشان می دهند. بسياری از اموری كه قبلاً در حيطه قلمرو خصوصی طبقه بندی می شدند، اكنون در حال تحميل خود، به قلمرو عمومی می باشند. ورود مفاهيمی همچون اخلاق، حقيقت، باوری به خدا يا نيرويی برتر، درستكاری، وجدان، رادمردی و گذشت، اعتماد، بخشش، مهربانی، احساسات، ملاحظه، معناجويی در كار، همبستگی با همكاران، تشويق همكاران، احساس صلح، هماهنگی، نوع دوستی و… به پژوهش ها و اقدامات مديريتی و كسب و كار مهر حكايت از ظهور پارادايم جديدی دارند.

تعریف معنویت

  • ﻟﻐﺖ “ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ” از واژه ﻻﺗﻴﻦ spiritus ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی روح و”ﺟﺎن” اﺳﺖ، رﻳﺸﻪ می ﮔﻴﺮد. (اﺷﺎره ﺑﻪ ﻫﺸﻴﺎری و حیات)
  • معنويت، تمايل به جست و جوی هدف نهايی در زندگی و زيستن بر اساس اين هدف را تعريف می كنند.
  • نوعی معنا و نوعی آگاهی در زندگی
  • برای ديگران، معنوی بودن به معنای دانستن، زيستن بر اساس اين آگاهی است كه زندگی بيش از آن چيزی است كه ما می بينيم؛ معنوی بودن فراتر از دانستن و زيستن، مبنايی برای تحول شخص، بين شخصی، اجتماعی و حتی جهانی بر اساس اين معرفت است كه خدا همواره در وجود ما حاضر است.
  • شناختی که کارکنان از زندگی باطنی و درونی دارند که تقویت می کند و تقویت شده است، به وسیله کار معنی دار که در زمینه اجتماعی جای گرفته است.

رویکرد‌‌‌های مختلف معنویت در محیط کار

  • رویکرد دینی: که معنویت را در پیروی از دستورات یک دین خاص، مثل مسیحیت می‌ بیند.
  • رویکرد درون‌گرا: که معنویت را امری درونی می‌ داند.
  • رویکرد اگزیستانسیالیستی: که معنویت را معناجویی در کار و زندگی انسان می‌ داند.

ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ در ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر و ﺳﺎزﻣﺎن

معنويت محيط كاری، يک موضوع جديدی در مبحث سازمانی و يک موضوعی با توسعه نظری ــ علمی محدود به شمار می رود و به عنوان یک ﭘﺪﻳﺪه ﻛﺎﻣﻼ ﻓﺮدی، ﻛﻪ ﻫﻢ ﺷﺎﻣﻞ تلاش های ﻓﺮدی و ﻫﻢ ﺷﺎﻣﻞ تلاش های سازمانی می ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﻌﺮﻳﻒ می ﺷﻮد و ﺑﻪ ﺗﻼش هایی اﺷﺎره دارد ﻛﻪ به دنبال ﻣﺠﺘﻤﻊ ﻛﺮدن ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ و ﻛﺎر می ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ در ﺳﺎزﻣﺎن، ﻧﺘﻴﺠﻪ راﺑﻄﻪ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﻴﺎن ﺗﻘﺎﺿﺎﻫﺎی ﻣﻌﻨﻮی ﻓﺮد و ﻣﺤﻴﻂ سازمانی می ﺑﺎﺷﺪ.

ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ در ﻛﺎر، ﺳﻔﺮی اﺳﺖ ﺑﻪ ﺳﻮی یکپارچگی شغلی و ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ ﻛﻪ ﺟﻬﺖ، ﻛﻤﺎل و پیوستگی در ﻛﺎر و ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر می آورد. ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ در ﺳﺎزﻣﺎن، ﻗﺎﻋﺪه نوپایی اﺳﺖ ﻛﻪ می ﺗﻮاﻧﺪ نیرویی ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ و ژرف را ﺑﺮای زندگی اﻓﺮاد ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن آورد. اﻳﻦ ﻧﻴﺮوی ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ، زمانی ﺣﺎﺻﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﻛﻪ زندگی کاری ﺑﺎ زندگی معنوی ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﺨﻮرد. ﺑﺎ ﭼﻨﻴﻦ نیرویی، ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﺎ ﻫﺰاران ﺳﺎﻋﺖ ﻛﺎری ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻛﺎری ﻟﺬت ﺑﺨﺶ ﺗﺮ، ﻣﺘﻮازن ﺗﺮ و ﻣﻌﻨﺎدار ﺗﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.

  – ﺟﺴﺘﺠﻮی ﻓﺮدی:

ﻃﺒﻖ ﮔﻔﺘﻪ ی ﻛﺶ و ﮔﺮای، ﻛﺎﺗﺎﻟﻴﺰور ﮔﺴﺘﺮش ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ در ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر، ﻋﺪم اﺳﺘﻮاری ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ناشی از کوچک ﺳﺎزی، مهندسی ﻣﺠﺪد و ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژی ﻫﺎی ﺟﺪﻳﺪ باشد. کارمندانی ﻛﻪ روﺣﻴﻪ ﺷﺎن ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ، به دنبال راه ﺣﻞ ﻫﺎی ﻣﻌﻨﻮی ﺑﺮای ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﺗﻨﺶ و اﺳﺘﺮس ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ ﺎ اﺳﺘﻮاری ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ. وقتی ﻛﺎرﻣﻨﺪان ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ ناشی از ﺗﺮس، بیگانگی اجتماعی و ﺗﻐﻴﻴﺮات آﺷﻔﺘﻪ می ﺷﻮﻧﺪ، ﺷﺮوع ﺑﻪ یک ﺟﺴﺘﺠﻮی ﻓﺮدی می ﻛﻨﻨﺪ ﺑﺮای ﻛﺸﻒ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﻤﻴﻖ ﺗﺮی از زندگی.

ﺑﺮای برخی دﻳﮕﺮ، ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ در ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﺗﻼش ﺑﺮای ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﻣﻌﻨﻮی، ﻧﻪ ﻓﻘﻂ در زندگی شخصی، ﺑﻠﻜﻪ در زندگی سازمانی ﻛﻪ زﻣﺎن زﻳﺎدی از زندگی ﻓﺮد را ﺗﺸﻜﻴﻞ می دﻫﺪ ﻧﻴﺰ می ﺑﺎﺷﺪ. ﺳﺎزﻣﺎن ها در ﺣﺎل درک اﻫﻤﻴﺖ درﮔﻴﺮ ﺷﺪن “ﻛﻞ” اﻓﺮاد در ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺎر ﺑﺎ مسئله ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ می ﺑﺎﺷﻨﺪ.

عناصر اصلی معنویت در محیط کار

  • غیر رسمی
  • غیر منسجم
  • غیر سازماندهی شده
  • غیر گروهی
  • جامع و فراگیر و بدون بعد زمانی
  • منبع نهایی
  • فراهم کننده معنا و هدف زندگی
  • تقدس هر چیز
  • احساس عمیق
  • ارتباط متقابل با هر چیزی
  • آسایش و آرامش درونی
  • تعیین کننده هدف

جنبه های معنویت

براک (۱۹۹۹)، سه رکن اصلی برای محیط کار معنوی، شامل:

  • درونی
  • بیرونی
  • تلفیقی

مشخص می‌ سازد که آن ها را به چهار نتیجه متفاوت، اما بسیار مرتبط، تقسیم می کند.

  1. رهبری و سازمان: علاقه به کارکنان، احترام به دیگران، سازگاری اعمال و هشیاری آشکار
  2. کارکنان: مهارت استادانه و پیشرفت دانش، تطبیق پذیری و عملکردهای مستمر
  3. کیفیت بیرونی: سازگاری، آگاهی محیطی و احساس مسئولیت نسبت به جامعه
  4. اعتماد متقابل و مسئولیت های مشترک برای منافع مشترک

موارد ۱ و ۳، نشانه های بیرونی یک محیط کار معنوی، از دیدگاه یک کارمند هستند. گزینه دو، بعضی از محرک های درونی را برای یک کارمند معنوی تبیین می کند و گزینه چهار، به عامل تلفیقی یعنی روابط متقابل بین همه گروه های درگیر در کار، اشاره دارد.

نک و میلی مام (۱۹۹۴)، به ارتباطات بین جنبه های درونی و بیرونی در محیط، با بیان اینکه الگوهای تفکر سازنده منجر به افزایش ادراک و معنویت بیشتر در کار می شوند، اشاره می کنند. آن ها تاکید دارند کارکنانی که تلاش می کنند تا مکنونات درونی خود را به سطح بالاتری از آگاهی ارتقاء داده و فضای فکری خود را از منفی به مثبت تغییر می دهند، قادر خواهند بود که معنویت را در کارشان افزایش دهند.

با معرفی اصطلاح خود رهبری تفکر (Leadership Thought Self =TSL)، نک و میلی مام بیان می کنند که با کاربرد مثبت TSL خود رهبری تفکر کارکنان خواهند آموخت که درک بهتری از واقعیت بیرونیشان در محل کار داشته باشند.

مشاوره تلفنی مرکز مشاوره اکسیر