بهره وری کارکنانReviewed by مرکز مشاوره اکسیر on Oct 10Rating: 5.0بهره وری کارکناناگر نتوانیم نیازهای رفاهی و معیشتی نیروی کار، نظام شایسته سالاری عدالت و انصاف را بر اساس یک نظام جامع ارزیابی عملکرد در سازمان ها عملی سازیم، به افزایش بهره وری، امیدی نمی توان داشت.

يكی از مهم ترين اهداف در هر سازمان، ارتقاء سطح بهره وری آن است و با توجه به اينكه انسان در ايجاد بهره وری نقشی محوری دارد، درخواست های او در سازمان، اثری كليدی به جا می گذارد. تلاش بشر همواره در راستای ایجاد امکانات بهبود زندگی، بهره مندی از شرایط عادی، فرهنگی و اجتماعی بهتر و بیشتر بوده و برای رسیدن به آن، تولید بیشتر و بهینه را هدف اساسی خود قرار داده است. از طرفی، تولید بیشتر و بهینه میسر نمی شود، مگر از طریق تولید بهره ور.

ثروت ملی

افزایش بهره وری، ضمن اینکه سبب افزایش کیفیت محصول شده و قیمت تمام شده آن را کاهش می دهد، بازدهی سرمایه را نیز افزایش داده و توان پرداخت دستمزدهای بالا برای شرکت ها را فراهم می سازد که این هر دو، از عـــــوامل اصلی ایجاد ثروت ملی محسوب می شوند. بنابراین، می توان گفت که افزایش بهره وری، بهترین ابزار برای افزایش بهبود سطح زندگی مردم و ایجاد ثروت ملی است.

در این مقاله به صورت خلاصه، به تعاریف، تاریخچه و همچنین عوامل مؤثر در ارتقاء ایجاد شرایط لازم برای بهبود بهره وری نیروی انسانی و عوامل مؤثر در کاهش بهر وری نیروی انسانی می پردازیم…

بهره وری کارکنان

تعریف بهره وری

  • كلمه بهره وری، برگردان انگليسی واژه «Productivity» به معنای قدرت و قابليت توليد است.
  • در دايره المعارف بريتانيا، بهره وری در اقتصاد، به صورت نسبتی از آنچه توليد می شود، به آنچه كه برای توليد مورد نياز است، تعريف می شود.
  • در ديكشنری آكسفورد، بهره وری به معنای كارآيی است كه در صنعت، به وسيله مقايسه ميزان توليد به زمان صرف شده يا منابع مصرف شده برای توليد آن اندازه گيری می شود.
  • از ديدگاه سازمان همكاری اقتصادی اروپا (OEEC)، بهره وری حاصل كسری است كه از تقسيم مقدار يا ارزش محصول، بر مقدار يا ارزش يكی از عوامل توليد به دست می آيد. بدين لحاظ می توان از بهره وری سرمايه، مواد اوليه و نيروی كار صحبت كرد.

تعاریفی دیگر…

  • سازمان بين المللي كار (ILO)، بهره وری را نسبت ستاده به يكی از عوامل توليد (زمين، سرمايه، نيروی كار و مديريت) تعريف می کند.
  • از نظر آژانس بهره‌وری اروپا (EPA)، بهره وری عبارت است از درجه و شدت استفاده موثر از هر يک از عوامل توليد.
  • به حداکثر رساندن استفاده از منابع، نیروی انسانی و تمهیدات به طریق علمی، به منظور کاهش هزینه ها و رضایت کارکنان، مدیران و مصرف کنندگان.
  • حداکثر استفاده مناسب از نیروی انسانی، به منظور حرکت در جهت اهداف سازمان با کمترین زمان و حداقل هزینه.
  • به دست آوردن حداکثر سود ممکن از نیروی کار، توان، استعداد و مهارت نیروی انسانی، زمین، ماشین، پول، تجهیزات زمان، مکان و … به منظور ارتقاء رفاه جامعه، به گونه ای که افزایش آن به عنوان یک ضرورت، در جهت ارتقاء سطح زندگی انسان ها و ساختن اجتماعی همواره مدنظر صاحب نظران سیاست، مدیریت و اقتصاد قرار دارد.

  – تعریف بهره وری از نظر سازمان بهره وری ملی ایران:

  • بهره وری یک نگرش عقلانی به کار و زندگی است. این مشابه یک فرهنگ بوده که هدف آن هوشمندانه تر کردن فعالیت ها، برای یک زندگی بهتر و متعالی است.

تاریخچه بهره وری

بهره وری برای اولین بار، در سال ۱۷۶۶ میلادی، توسط کوتیرنی مطرح شد و در سال ۱۸۸۳، لیتر (LITTRE) بهره وری را قدرت و توانایی تولید کردن بیان کرد و در سال ۱۹۰۰، ارلی بهره وری را ارتباط این بازده و وسایل به کار رفته برای تولید این بازده عنوان کرد.

به نظر می رسد اصطلاح بهره وری برای اولين بار در نوشته ها و عقايد انديشمندان اقتصادی مكتب مرکانتليسم (سوداگری) مطرح شده باشد، اما در اين كه ابتدا اين واژه گونه وارد ادبيات اقتصادی شده است، ديدگاه های مختلفی وجود دارد.
شايد به طور رسمی و جدی، نخستين بار لغت «بهره‌ وری» در مقاله ای توسط فردی به نام «كونيزنی» در سال 1766 ميلادی ظاهر شد. بعد از حدود يک قرن، يعنی در سال 1883، آن طور كه فرهنگ لغت شناسی لاروس بيان می كند، فردی به اسم “ليتره” بهره وری را «قدرت و توانايی توليد كردن» تعريف كرد.

  – مفهومی دقیق تر:

از اوايل قرن بيستم، اين واژه مفهوم دقيق تری به عنوان رابطه بازده (ستانده) و عوامل و وسايل بكار رفته برای توليد آن بازده (نهاده يا داده) را بدست آورد. فردی به نام «ارلی»  در سال 1900، بهره وری را ارتباط بين بازده و وسايل به كار رفته برای توليد اين بازده عنوان نمود؛ در همين سال ها بود كه با آ‎غاز نهضت مديريت علمی، توسط تيلور و گيلبرت ها نيز اقداماتی ــ هرچند تحت نامی غير از بهره‌ وری ــ انجام گرفت كه عملاً بهره وری را افزايش يافت.

عوامل مؤثر بر افزایش بهره وری نیروی انسانی

ازجمله راهکارهای افزایش بهره وری:

  • آموزش شغلی مستمر مدیران و کارکنان
  • ارتقاء انگیزش میان کارکنان برای کار بهتر و بیشتر
  • ایجاد زمینه های مناسب به طور ابتکار و خلاقیت مدیران و کارکنان
  • برقراری نظام مناسب پرداخت مبتنی بر عملکرد و برقراری نظام تنبیه و تشویق، وجدان کاری و انضباط اجتماعی تحول در سیستم و روش ها
  • تقویت حاکمیت و تسلط سیاست های سازمان بر امور
  • صرفه جویی به عنوان وظیفه ملی
  • ایجاد تعهد در کارکنان
  • توجه به کارکنان
  • استفاده بهینه از استعدادها
  • ایجاد انگیزه درکارکنان

مهم ترین عوامل مؤثر در کاهش بهره وری

  • نامتوازن بودن درآمد و هزینه است
  • وجود تبعیض بین کارکنان (ناشی از ضعف مدیریت)
  • نا امنی شغلی
  • موفق نبودن و بی میلی بر برنامه ریزی های میان مدت یا بلندمدت (ضعف مدیریت)
  • مساعد نبودن محیط کاری مناسب
  • عدم توجه به نیازهای واجب کارکنان
  • کنترل نکردن (بی ثباتی در برنامه های کنترلی)
  • ناهماهنگی رشته تحصیلی و شغلی
  • استفاده نکردن از تخصص ها در مشاغل مربوط (ضعف مدیریت)
  • بی برنامگی مدیریت
  • فقدان کارآموزی (ضعف مدیریت)
  • ناهماهنگی استعدادهای فردی و شغلی (ضعف مدیریت)
  • بی کفایتی سرپرست
  • بی علاقگی به کار فعلی و انتقال پی در پی نیروی انسانی
  • تورم نیروی انسانی
  • کاهش ضایعات

شرایط لازم برای بهبود بهره وری نیروی انسانی در سازمان ها

سه عامل کلیدی در موفقیت سازمان، ارتباط، تعهد، تداوم هستند.

  – ارتباط:

برنامه بهبود بهره وری شما، نیاز به حمایتی است که در ارتباط صادقانه و تمام و کمال و همراه با اطمینان بین شما و کارمندانتان بین شما و مدیرتان و بین شما و مشتریانتان ــ یعنی مردمی که مصرف کننده کالا و یا استفاده کننده از خدماتی هستند که واحد شما ارائه می دهد ــ وجود دارد.

    × ارتباط با کارمندان

با کارمندان خود رو راست باشید و قبل از پخش شایعات، به این ابهامات پاسخ دهید. هنگامی که برنامه در حال اجرا می باشد، بازخور را به طور مثبت و سازنده به واحد خود ارائه دهید. در ارتباط با موقعیت سازمان، اطلاعات کارمندانتان را به هنگام سازید. نه تنها سؤالات آن ها را پاسخ گویید، بلکه نظرات آنان را نیز پذیرا باشید و فرصت ابراز نظر به کارکنان داده شود و در خلال انجام کار، آن ها را تشویق کنید تا باز خور و نظرات نو ارائه نمایند و درباره مسائل و نیازهای خود صحبت کنند. همیشه مدیر را در جریان پیشرفت برنامه قرار دهید. نیازهای سازمان را تشریح کنید، در برخورد با مسائل با توجه به راه حل های ارائه شده، آماده باشید. افزایش توان کار را مطرح و در هنگام نیاز، همکاری کنید.

  – تعهد:

برای موفقیت در یک برنامه بهبود بهره وری، شما همچنین به تعهد شخصی و قلبی افراد درگیر در برنامه خود نیازمند هستید. ابتدا حسن تعهد خود را بیازمایید. باید قلباً باور داشته باشید که برنامه شما جامه عمل خواهد پوشید. شما و کارمندانتان انسان های درستی برای انجام این کار هستید و اینکه این برنامه و موفقیت آن، برای سازمان شما ضروری و حیاتی می باشد. تعهد را در میان اعضای گروه از طریق هدف گذاری و طرح ریزی ایجاد کنید و تداوم ببخشید.

وظایف مناسب افراد را به طور ماهرانه، بر عهده آنان واگذار نمایید. کار را به کسانی ارجاع نمایید که از عهده انجام آن کار برآیند. پیوسته اهمیت برنامه را در کل و وظیفه هر یک را به طور فردی، یادآور شوید. تعهد هنگامی خود را نشان خواهد داد که گروه بر یک بحران فایق آید و این امر، فقط بر اثر پیش بینی های انجام شده ممکن می باشد.

از طرف دیگر، هیچ چیز مانند شاهد بر باد رفتن زحمات خویش بودن در مقابله با یک مشکل پیش بینی نشده باعث کشتن تعهد نمی شود. سؤال کنید که کجای کار اشتباه است؟ از کجا باید می دانستیم که چنین اتفاقی روی خواهد داد؟ چگونه می توانیم از آن جلوگیری کنیم؟ و …

در طول مدت انجام کار، خود را الگویی جهت دقت و عملکرد کارمندان خود ــ آنگونه که از آن ها توقع دارید ــ قرار دهید. وقتی که تعهد خود را در عمل نشان دادید، آخرین آثار بدبینی نیز در میان افراد شما از بین خواهد رفت.

  – تداوم:

بهبود بهره وری، یک اتفاق نیست، بلکه مستلزم داشتن راه و روش خاصی است. بسیاری از سازمان ها، مشاورانی از خارج استخدام می کنند، برنامه های کامپیوتری آماده و گرانبها خریداری می نمایند، تمام موفقیت های اولیه را با هیاهوی بسیار اعلام می کنند و این در واقع برای بدست فراموشی سپردن برنامه قبلی، به هنگام شروع یک برنامه جدید است. در نتیجه انتظار بر این است که از این به بعد، مدت قابل توجهی را صرف نظارت بر پیشرفت برنامه نمایید.

بر اجرای کار، وقوف کامل داشته باشید؛ در هنگام بروز مشکلات، نیروها را جهت دهی کنید و وقتی که توان افرادتان به سستی می گراید، به آن ها نیروی تازه بدهید. از شکست های خود درس بگیرید و هر یک از موفقیت های خود را تبدیل به یک روش علمی و استاندارد نمائید.

نتیجه گیری

تلاش برای بهبود و استفاده مؤثر و کارآمد از منابع گوناگون چون نیروی کار سرمایه، مواد، انرژی و اطلاعات، هدف تمامی مدیران سازمان های اقتصادی و واحدهای تولیدی صنعتی و مؤسسات خدماتی می باشد. وجود ساختار سازمانی مناسب، روش های اجرایی کارآمد، تجهیزات و ابزار کار سالم، فضای کار متعادل و از همه مهم تر، نیروی انسانی واجد صلاحیت و شایسته از ضروریاتی می باشند که برای نیل به بهره وری مطلوب، باید مورد توجه مدیران قرار گیرد.

مشارکت کارکنان در امور و تلاش های هوشیارانه و آگاهانه آنان همراه با انضباط کاری، می تواند بر میزان بهره وری و تعمیر برای بهبود بهره وری به ویژه در یک محیط متلاطم و توأم با ناامنی، تأثیر گذارد. روح فرهنگ بهبود بهره وری باید در کالبد سازمان دمیده شود که در آن میان نیروی انسانی هسته مرکزی را تشکیل می دهد.

اگر نتوانیم نیازهای رفاهی و معیشتی نیروی کار، نظام شایسته سالاری عدالت و انصاف را بر اساس یک نظام جامع ارزیابی عملکرد در سازمان ها عملی سازیم، به افزایش بهره وری، امیدی نمی توان داشت.

 

منابع فارسی:

امامی میبدی علی (1379). اصول اندازه گیری کارایی و بهره وری تهران: موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی.

باقریان، محمد. جعفری، حسن عابد. امیری، مجتبی. اسکندری، مجتبی. نادری خورشیدی، علی رضا (1380). تصمیم گیری حکیمانه: رویکردی جدید به الگوسازی در مدیریت.” : مرکز آموزش مدیریت دولتی.
طاهری، شهنام (1392). بهره وری و تجزیه و تحلیل آن در سازمان ها. انتشارات هستان

نویسنده: محبوبه امیدی نژاد

مشاوره تلفنی مرکز مشاوره اکسیر