ارزشیابی مشاغلReviewed by مرکز مشاوره اکسیر on Sep 26Rating: 5.0ارزشیابی مشاغليكی از بزرگ ترين مشكلات مديران در محيط‌ های كاری، عدم تعادل بين حقوق و دستمزدها و فقدان ضابطه صحيح برای تعيين ارزش واقعی مشاغل است. هميشه حقوق و دستمزد، بزرگ ترين و مؤثرترين عامل انگيزه كاری برای كاركنان و جلب رضايت آن ها از سازمان‌ ها بوده و از مهم ترين مسائل در مديريت پرسنلی به شمار رفته است. ارزشيابی، ابزاری است كه سازمان ها و كاركنان را در تامين اين نيازها كمک می كند. اگر اين ابزار به خوبی طراحی گردد و به نحو صحيح مورد استفاده قرار گيرد، وسيله مناسبی برای تشويق، آموزش، بهسازی و بعضا تنبيه كاركنان خواهد بود.

يكی از بزرگ ترين مشكلات مديران در محيط‌ های كاری، عدم تعادل بين حقوق و دستمزدها و فقدان ضابطه صحيح برای تعيين ارزش واقعی مشاغل است. هميشه حقوق و دستمزد، بزرگ ترين و مؤثرترين عامل انگيزه كاری برای كاركنان و جلب رضايت آن ها از سازمان‌ ها بوده و از مهم ترين مسائل در مديريت پرسنلی به شمار رفته است. ارزشيابی، ابزاری است كه سازمان ها و كاركنان را در تامين اين نيازها كمک می كند. اگر اين ابزار به خوبی طراحی گردد و به نحو صحيح مورد استفاده قرار گيرد، وسيله مناسبی برای تشويق، آموزش، بهسازی و بعضا تنبيه كاركنان خواهد بود.

تعریف ارزشیابی مشاغل

  • سنجش درجه اهمیت و ارزش یک طبقه شغلی در مقام مقایسه با طبقات شغلی دیگر، به منظور تعیین موقعیت نسبی طبقات شغلی در طرح طبقه‌ بندی و همچنین تخصیص آن‌ ها به گروه و پایه‌ های حقوقی
  • تعيين ارزش نسبی مشاغل يک سازمان است با توجه به عوامل كلی تشكيل‌ دهنده شغل به منظور پرداخت حقوق مساوی در ازای كار مساوی و در شرايط مساوی
  • شیوه ای است نظام مند، برای تشخیص و تعیین ارزش مشاغل
  • تشخیص و تعیین ارزش ریالی مشاغل موجود در سازمان است

ارزشیابی مشاغل

ارزشیابی مشاغل در سازمان های تازه تاسیس چگونه است؟

چون در این نوع سازمان شغل و شاغلی وجود ندارد، بنابراین با استفاده از:

  1. سوابق گذشته
  2. مطالعه سازمان های مشابه بطور کیفی و ذهنی

تعیین حقوق و دستمزد می گردد…

ارزشیابی مشاغل در سازمان های در حال فعالیت چگونه است؟

  – گام اول:

  • شناخت از سازمان مربوطه داشته باشند.
  • اهداف سازمان را بشناسند.
  • روش های کلی انجام کار را بدانند.
  • جدول فعلی حقوق و دستمزد را مورد بررسی قرار دهند.

  – گام دوم:

  • جلب موافقت کارکنان و مدیریت سازمان را بنمایند.
  • نمایندگانی را برای عضویت درکمیته ارزشیابی مشاغل تعیین کنند.
  • اهداف و فوائد روش های ارزشیابی مشاغل را به آنان آموزش دهند.

هدف ارزشیابی مشاغل

  • پيدا كردن ارزش كارها و مقايسه آن ها با يكديگر است و ارزشيابی مشاغل برای تعيين حقوق و دستمزد متناسب با كاری كه فرد انجام می دهد صورت می پذيرد.
  • برقراری ارتباط منطقی بین وظایف و مسئولیت ها و شرایط محیط کاری یک شغل با میزان حقوق و دستمزدی که به کارکنان آن پرداخت میشود.

روش های ارزشیابی مشاغل

  1- روش رتبه بندی یا رده بندی:

یکی از ساده ترین روش های ارزشیابی مشاغل است. در این روش، مشاغل از نظر کلی با توجه به معیارها و عواملی که بیشتر جنبه ذهنی دارند، توسط گروه ارزشیابی مشاغل مقایسه و سنجیده میشوند.

با اعمال این روش، هر شغل بر حسب شرح شغل خود در مرتبه معینی قرار میگیرد، که هر چه این مرتبه بالاتر باشد، ارزش ریالی آن بیشتر و در نتیجه حقوق و دستمزد شاغلان آن نیز بالاتر خواهد بود.

رتبه بندی طی چهار مرحله انجام می گيرد:

    × مرحله اول:

گفته شد كه بر اثر تجزيه و تحليل شغل، اطلاعاتی به دست می آيد كه بخشی از آن، به صورت شرح شغل در فرم های خاص منعكس می گردد. اين اطلاعات پايه و اساس رتبه بندی مشاغل قرار می گيرد.

    × مرحله دوم:

مشاغل برای مقايسه با يكديگر انتخاب می شوند.

    × مرحله سوم:

معياری كه بر اساس آن، مشاغل، مقايسه و رتبه بندی می شوند، انتخاب می گردد.

    × مرحله چهارم:

ساده ترين راه برای رتبه بندی مشاغل، استفاده از كارت هايی است كه روی هر يک از آن ها شرح شغل يكی از مشاغل نوشته شده است. ارزياب، كارت ها را يا از ساده ترين به مشكل ترين شغل يا بر حسب اهميت آن ها، مرتب و رتبه بندی می كند. بديهی است بعد از رتبه بندی، محل هر شغل جديد ديگری را نيز می توان ميان ساير مشاغل مشخص كرد و حقوق مناسب آن را تعيين نمود.

  2- روش درجه بندی یا طبقه بندی مشاغل:

مانند روش رتبه بندی کیفی و ذهنی است، اما نسبت به آن کامل تر است.

شیوه ارزشیابی مشاغل در این روش، قراردادن مشاغل در طبقات و درجاتی که به صورت گروهی برای مشاغل مختلف سازمان در نظر گرفته شده اند.

كم هزينه بودن، سادگی و سهولت استفاده از اين روش را می توان از جمله مزايای آن به شمار آورد. عيب بزرگ اين روش، كلی بودن آن است.

  3- روش مقایسه عوامل:

 استفاده از این روش، مستلزم ارزشیابی مشاغل بر اساس یک سری از عوامل کلی شغلی است که میتوان برای هر یک از آن ها، رقم ریالی مناسبی با توجه به مشاغل مهم سازمان درنظر گرفت.

 منظور از مشاغل مهم مشاغلی هستند که به نظر طراحان و یا گروه ارزشیابی مشاغل، می توانند معرف سایر مشاغل موجود در سازمان باشند. موفقیت یا شکست در استفاده از این روش، بستگی کامل به نحوه انتخاب مشاغل مهم در سازمان دارد.

روش مقايسه عوامل شامل پنج مرحله است:

    × مرحله اول:

از ميان تمام مشاغل موجود در سازمان، معمولاً بين پانزده تا بيست شغل به عنوان مشاغل نمونه، انتخاب و ساير مشاغل در سازمان با آن ها مقايسه می شوند.

    × مرحله دوم:

عوامل كليدی، شناسايی می گردند و هر يک از مشاغل نمونه، بر اساس هر يک از اين عوامل در جدولی درجه بندی می شوند. معمولاً تلاش فكری، مهارت، تلاش جسمی، مسئوليت و محيط و شرايط كار به عنوان عوامل كليدی انتخاب و درجه بندی می گردند.

    × مرحله سوم:

جدول سهميه ريالی هر يک از عوامل كليدی در سيستم جاری پرداخت، معين و درجه بندی می گردد.

    × مرحله چهارم:

دو جدول فوق الذكر، با يكديگر مقايسه می شوند. چنانچه اين دو نوع درجه بندی با يكديگر هماهنگ باشند، هم مشاغل نمونه درست انتخاب شده و هم درجه بندی صحيح است. در غير اين صورت، بايد درجه بندی يا انتخاب مشاغل تجديد نظر شود.

    × مرحله پنجم:

جدولی برای مقايسه عوامل، طراحی می شود. برای محاسبه نرخ پرداخت ساير مشاغل در سازمان، كافی است جای درست هر یک از عوامل كليدی در اين مشاغل را در جدول پيدا نمود.

از جمله مهم ترين مزايای روش مقايسه عوامل، انعطاف پذيری آن است؛ به گونه ای كه می توان آن را دقيقاً بنا به نيازهای خاص سازمان طراحی نمود. عيب اين روش اين است كه استفاده از آن، عمدتاً محدود به سازمان های بزرگ می گردد، زيرا اولاً، طراحی اين روش ارزشيابی بسيار وقت گير و پر هزينه است و ثانياً، بايد تعداد مشاغل در سازمان زياد باشد تا بتوان از ميان آن ها مشاغلی را به عنوان نمونه برگزيد.

   4- روش امتیازی:

طريقه عمل در روش امتيازی از اين قرار است كه نخست، انواع مشاغلی كه در سازمان وجود دارند شناسايی می شوند و سپس از هر گروه، يک شغل به عنوان نمونه، انتخاب و ارزشيابی می شود. بعد از انتخاب مشاغل كليدی، عوامل كليدی در هر شغل شناسايی می شوند. عوامل كليدی عواملی هستند كه از نظر سازمان، چنان اهميتی دارند كه حاضر است بابت آن ها پول بپردازد. بنابراين، ارزش نسبی يک شغل را عوامل كليدی آن تعيين ميكند.

بعد از تعيين عوامل كليدی، زير مجموعه های هر يک از اين عوامل، شناسايی و انتخاب می گردند. هر يک از زير مجموعه ها نيز به درجات مختلف تقسيم شده اند. درجه اول، معرف بهترين عملكرد و به اين معنی است كه اين مسئوليت به بهترين وجه ادا می گردد و درجه چهارم، معرف ضعيف ترين عملكرد و به اين معنی است كه اين مسئوليت، درست ادا نمی شود.

مرحله بعدی، مرحله ضربگذاری يا امتياز بندی عوامل است. در اين مرحله، برای هر يک از عوامل كليدی و زير مجموعه های آن، امتيازی كه معرف ارزش نسبی آن است، تعيين می گردد.

در آخرين مرحله، امتيازی كه به شغل تعلق می گيرد، به طريق زير محاسبه و تعيين می گردد:

  • با مطالعه شرح شغل، ويژگی وظايف و مسئوليت های موجود در آن، يک بار ديگر بررسی و مطالعه می شود.
  • شرحی كه برای هر يک از درجات چهارگانه نوشته شده است، مطالعه و آن توصيفی كه گوياترين شرح برای هر يک از زيرمجموعه ها در عوامل كليدی باشد، انتخاب می شود.
  • با جمع زدن امتيازات به دست آمده از زير مجموعه ها، كل امتيازی كه به شغل تعلق می گيرد، معلوم می شود.

مزایا ارزشیابی مشاغل

  • برقراری ارتباط منطقی بین وظایف و مسئولیت های شغلی با حقوق و دستمزد پرداختی به کارکنان
  • ایجاد تعادل در پرداخت حقوق و دستمزد
  • کاهش شکایات و پاسخگویی آسان تر و قانع کردن کارکنان درباره حقوق و دستمزد
  • آسان تر کردن تشخیص هزینه های پرسنلی سازمان
  • تقویت روحیه و جلب رضایت کارکنان و ایجاد انگیزه های مثبت در آنان که سرانجام منجر به افزایش کارایی سازمان خواهد شد
  • برقراری یک نظام منطقی در پرداخت تشویقی بهره وری
  • جلوگیری از هرگونه اعمال نظر در تعیین و پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان

معایب ارزشیابی مشاغل

  • محدودیت در ارتباط با تعیین ارزش ریالی کارها در پایین ترین سطح قابل قبول و بالاترین سطح قابل حصول؛ زیرا اولا، این کار برای مشاغل غیر ملموس بسیار مشکل است و ثانیا، این دامنه خود به عوامل مختلف دیگری مانند شرایط و امکانات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و… وابسته است که این عوامل نیز در جوامع مختلف متفاوت درحال تغییر است.
  • برخی از روش های ارزشیابی مشاغل به دلیل کیفی و ذهنی بودنشان نتایج گوناگونی را در مورد تعیین حقوق و دستمزد به همراه دارند.

 

 منابع فارسی:

ابطحی، حسین (1391). مدیریت منابع انسانی .انتشارات فوژان.

آرمسترانگ، مایکل. کامینز، آن . هاستینگز ،سو. وود ،ویل.ترجمه میرعلی سیدنقوی، حمیدرضا قاسمی بنابری ساره ابراهیمی (1393). ارزشیابی مشاغل: راهنمایی برای دستیابی به پرداخت برابر. انتشارات موسسه کتاب مهربان نشر

كرم بيگي ،ابوالقاسم (1392).ارزشیابی و طبقه بندی مشاغل. انتشارات استاديار

نویسنده: محبوبه امید نژاد

مشاوره تلفنی مرکز مشاوره اکسیر